Historiese Grootvadersbosch - 1724

Posted by Thys on Fri August 30, 2019 in HISTORY.

Grootvadersbosch is `n geskiedkundige plaas, trouens ouer as Swellendam self. Reeds op 26 Augustus 1724 is Grootvadersbosch aan landbouer Roelof Olofsz toegestaan „om te gaan leggen en weijden onder de Grootvadersbosch". . Abraham Schietekat het reeds hier skool gegee in 1744, terwyl die ou heemrade nog gesoek het na `n geskikte plek om die Drosdy te bou.

Die Overberg stormloop

 Die hele Grootvadersbosch vallei, aanvanklik boomryk en dig begroeid, het hout voorsien aan die distrik en die Kaap in die vorm van balke en planke, vir die vervaardiging van bou materiaal, meubels en waens.
Enkele pionier veeboere het kort na 1700 die Overberg ingetrek en weiregte ontvang naby Botrivier en Uilenkraal. My eie stamvader Johannes Swart se twee seuns Pieter en Johannes vestig hulself as pionier veeboere in die omgewing van Uilkraal. In 1713 breek die pokke epidemie uit wat die Khoi Khoi stam strukture totaal verwoes het. Die groot tekort aan vars vleis wat eens van die Khoi geruil was het die VOC genoop om meer veeboere toe te laat om in die Overbergte te vestig. 

Die stroom van trekboere het teen 1720 die Breede rivier bereik en 1730 die Gouritz rivier.  Burrows skryf:“ The choicest soil fell to those who trekked ahead, and a grant in the well-watered strip of land skirting the foothills of the Langeberge was the height of the trekboer's ambition. Lush pasturage, unlimited water and timber were as coveted a combination as a farmer could desire anywhere in the world. The Sweetmilk Valley and Groot Vaders Bosch were the choicest plums of the Overberg.”

Die naam Grootvadersbosch is egter bietjie verwarrend omdat nie minder nie as vier ou plase hiervan deel vorm. Die ou plase was: 1) Grootvadersbosch gelegen aan de Tradouw of ook genoem Melkhoutboom. 2) Grootvadersbosch gelegen aan die Kruisrivier  3) Grootvadersbosch gelegen over de Kliprivier of ook genoem Goede Hoop  4) Grootvadersbosch gelegen over de Kliprivier  aan de Duivenhoksrivier of ook genoem Klipdrift. Hierdie vier ou plase is daarna deur die jare verder opgedeel in kleiner gedeeltes.

 

Deur die jare heen het verskeie bekende persone die plaas besoek: die plantkundiges Carl Peter Thunberg in 1772 en Francis Masson, die reisiger en anvonturier Francois le Vaillant in 1782, die sendeling en plantkundige James Backhouse en in 1830 die sendeling dr. John Philip. In hierdie woud is die bosbok vir die eerste maal deur 'n Europese wetenskaplike gesien toe die Sweed Anders Sparrman die streek in 1776 besoek het. 

Grootvadersbosch gelegen aan de Tradouw  (Melkhoutboom) 1725

Hierdie plaas is in 1725 deur die landbouer Cornelis van Roijen gepag. Dit is op hierdie plaas wat die eerste plaasskool in die distrik Swellendam in 1744 deur Abraham Schietekat, sieketrooster van die skip Ouwerkerk, geopen is.

`n Republiek vir Swellendam 1795
 Rondom 1750 bekom Jacobus Steyn, `n broer van Hermanus Steyn (de oude) die plaas Grootvadersbosch aan de Tradouw, waar hy hom in 1752 vestig.  Sy broer Hermanus vestig hom op die plaas Jan Harmansgat buite Swellendam.  Jacobus Steyn was `n gebore leier en word tot verskeie belangrike posisies verkies. Hy was lid van die Heemraad, `n burgerkornet, ritmeester van die eerste kompanjie van Swellendam se landmilisie en lid van die Krygsraad. In 1795 word hy lid van die Nasionale vergadering van die Republiek onder sy broers kind Hermanus Steyn (de jonge) wat as president verkies word. Met sy dood is Jacobus Steyn op Grootvadersbosch begrawe, die plek van die graf is egter nie bekend nie .

Presidente M.T. Steyn die agter agter kleinseun van Jacobus Steyn

Marthinus Steyn die jongste van Jacobus se 13 kinders is in 1775 op Grootvadersbosch gebore. Marthinus sou later in 1833 die eienaar van die plaas Klipperivier, dig aan Swellendam, word en die ou plaasopstal daar bou. Sy seun Pieter Gysbert Steyn begin `n wa makery in Swellendam en word die eienaar van die Drosdy in 1855. Pieter Gysbert se oudste seun Marthinus bedryf later die wa makery maar die brand af in 1853. Hy verlaat Swellendam om in Winburg in die Vrystaat te gaan boer. Dit is hier waar sy vierde kind Marthinus Teunis Steyn gebore is in 1857, dieselfde jaar wat sy oupa Pieter Gysbert in Swellendam oorlede is. M.T. Steyn sou later die laaste president van die Republiek van die Vrystaat word. Interessant is dat President Paul Kruger van die ZAR `n agter agter kleinneef was van M.T. Steyn ook via die Steyns.

Verdere eienaars

Kort na 1800 is die plaas Melkhoutboom verkoop aan Hendrik van As. Van As het ook die titel „opsigter van Grootvadersbosch“ gehad. In 1818 verkoop van As die eiendom aan Benjamin Moodie, tiende „Laird of Melsetter," Orkneys, Skotland, uit die geslag van Robert the Bruce, Koning van Skotland. Gebore op I Januarie 1789 het Benjamin as oudste seun van sy vader gedurende 1817 enigste erfgenaam in die landgoed geword. Sy vooruitsigte in Skotland het hom nie aangestaan nie en die plan het by hom opgekom om na een van die kolonies te emigreer en daarby 'n nedersettingskema te probeer. Hy het Suid-Afrika vir sy doel uitgekies en ondersoek ingestel. Dele van die ou Grootvadersbosch is vandag steeds in die besit van die Moodies. In 2007 bekom Fleckvieh Boerdery gedeeltes 1 & 7 van Grootvadersbosch, genoem  Dun Donald. Hierdie eiendom is gekoop van die Barry familie.

 

Grootvadersbosch

 

Grootvadersbosch gelegen aan die Kruisrivier 1748

  Hierdie plaas het Jan Jacob Kok by Gerrit Emmenes in 1748 oorgeneem.  In 1757 verkoop Reynier van Roijen die plaas aan die weduwee van Johannes Spies. Hierdie ystervrou oorleef haar man met meer as 30 jaar en bou die plaas op tot `n spogplaas. In 1788 dra sy die plaas oor aan haar seun Johannes Jacobus Spies. Landros Buissine beskryf Johannes as `n baie eerlike man.  Dit is in verband met die bos op hierdie plaas dat die joernaal van Pieter Cloete oor die reis van Hendrik Swellengrebel in 1776 verklaar:  ,,Reden 's namiddags te paard na`t Grootvadersbosch ¾ uur van hier (dws vanaf Duivenhoksrivier) in de kloven tegen 't gebergte geleegen, aan dit bosch legt een plaats van de weduwee Spies. Dit bosch strekt zich een uur of twee langs het gebergte uit, maar het timmerhout is er bijna geheel uijtgehakt zodat men niet dan kromme en slegte boomen ziet." Die murasie van die ou opstal en verskillende grafte van die familie Spies was nog sigbaar enkele jare gelede. Aan hierdie plaas kleef ook die legende van  Spies (moontlik Johannes Jacobus) se 8oo pond in riksdalers. Die oorlewering wil dat hy op 'n dag perde vir daardie bedrag verkoop het, die geld gebere het en dieselfde nag oorlede is. Baie soektogte is reeds onderneem, maar die geheim van ou Spies se bereplek blyonopgelos. Johannes Jacobus Spies se seuns Barend Johannes en Lodewyk Petrus verkoop Grootvadersbosch gelegen aan de Kruijs rivier  in Januarie 1838 vir 22 000 Kaapse gulde.

 Grootvadersbosch gelegen over de Kliprivier of ook genoem Goede Hoop 1740  

  Dan is daar ook Grootvadersbosch gelegen over de Kliprivier of ook genoem Goede Hoop, waar Philip du Preez hom gevestig het in 1740.

 Grootvadersbosch gelegen over de Kliprivier  aan de Duivenhoksrivier of ook genoem Klipdrift. 1741

Hierdie plaas is uitgegee aan Christiaan de Jager 1741 nadat Jan Cruywagen die plaas verlaat het.

 

 Diere van die Grootvadersbosch

Die swart luiperds van Grootvadersbosch

In 1775 teken Sparrman op dat hy deur swart luiperds in Grootvadersbosch gejaag was. Hul was charcoal van kleur en kon die dowwe kolle waargeneem word. Enkele ander gevalle is ook al opgeteken in die verlede waar swart luiperds waargeneem is.

 

Die eerste bosbok deur Sparrman in Grootvadersbosch opgeten

Die bekende Sweedse reisiger Anders Sparrman, was die eerste person ooit wat melding gemaak het van die Bosbok wat hy in 1772 in die Grootvadersbosch tee gekom het. Sparrman noem ook dat hy die bok in die "Houteniquasbosch" verder oos waar geneem het. Hy teken aan dat dit `n baie skaars boksoort was wat tot woude beperk was. Grootvadersbosch was dus die verste wes wat hierdie dier voorgekom het in die 1700's. Vandag kom die bosbok selfs in die Ruggens se rivier lopies voor en selfs in De Hoop en verder wes na Riviersonderend se kant toe.

 

                                                               (Foto: Matthys Swart, Fleckvieh gasteplaas)

 

Blou apies ook `n eerste deur Sparrman in die Grootvadersbosch opgeteken.

In September 1775 teken Sparrman die aanwesigheid op van Blou apies  in die Grootvadersbosch. Dit was die verste wes wat Blou apies in Suid Afrika voorgekom het. JWD Moodie teken op dat in die tien jaar na 1819, Blou apies volop in die woude van Grootvadersbosch voorgekom het. Teen 1960 was Blou apies onbekend in die distrik van Swellendam. Anna Rothman van die Swellendam drosdy het op `n vraag aan Lindsay Moodie van Grootvadersbosch die antwoord gekry dat hy nog nooit Blou apies in die gebied gesien het nie en ook nie van gehoor het nie. Vroeg in 2000 is daar vir die eerste keer weer Blou apies deur Cape nature in die reservaat op Grootvadersbosch waargeneem. Vandag in 2019 kom hul volop voor in die Grootvadersbosch vallei waar hul soms `n kopseer is met hul kwaad doen in menigte melkstal en inbraak in gastehuise om by kos uit te kom. Hierdie gedrag het begin deurdat gaste en toeriste die apies begin voer het en hul nou soms `n groot las word.

                                                      (Foto: Charlotte Swart, Eland boshut te Fleckvieh gasteplaas)